1. dünya savaşı’nda çanakkale cephesi ve çanakkale savaşları kaynakçası

Çanakkale Savaşları

 

Çanakkale, 1. Dünya Savaşı’nın en önemli cephelerinden biridir. Sebepleri ve sonuçları Türk ve dünya tarihini şekillendirmede etkili olmuştur. 20. Yüzyılın ilk Büyük Savaşı’nda katılan her ülke için ayrı bir anlam taşiyan, asla unutulmayacak bir hatıra olmuştur  Çanakkale Muharebeleri.

Savaş 1914 sonlarında İtilaf Donanmasının Boğaz’daki tabyalara saldırılarıyla başladı. Kısa süreli bu saldırılarda savunmanın zayıflatılması amaçlanmaktaydı. Bu şekilde Mart 1915’e kadar bir çok defa Çanakkale’deki tabyalar düşman gemileri tarafından top ateşine tutuldu.

18 Mart 1915 sabahı asıl savaş başladı. Çok sayıda İtilaf gemisi Çanakkale Boğazı önüne geldi ve Boğaz’ın iki yanını dövmeye başladı. Uzun süredir hazırlıkları yapılan bu saldırı öncesinde Türk tarafı da savunma tedbirlerini almıştı. Boğaz mayın hatlarıyla kapatılmış, tabyalar mümkün olduğunca kuvvetlendirilmiş, yeni toplar getirilerek ateş gücü arttırılmaya çalisilmisti. Hatta eski gemilerden sökülen toplar dahi tabyalara yerleştirilerek savunmada kullanılmıştır.

İtilaf Donanması’nın büyük ateş gücü tabyalarda ilk anda etkili olmuş, bir çok top tahrip edilmiştir. Ancak Türk savunması düşmanın beklediği gibi bu büyük donanmayı görünce bozulmamış, dağılmamış, hatta çok hızlı bir şekilde mümkün olduğunca karşi koymaya başlamıştır. Atış menziline giren İtilaf gemileri Türk topçusunun hedefi olmaktan kurtulamamıştır.

Sonuçta 18 Mart saldırısı İtilaf güçlerinin beklediği sonucu vermemiş, aksine ağır kayıplar vermelerine sebep olmuştur. Türk topçusunun üstün başarısı ve azmi Boğaz’dan geçişe izin vermemiştir. Tabyalardan açılan karşi ateş ve Boğaz’a önceden döşenen mayınların etkisiyle Bouvet, Ocean ve Irresistible gemileri batmış, birçok gemi ciddi hasar almıştır. Ve yenilmez denilen bu donanma kendini kurtarmak için tam anlamıyla kaçmak zorunda kalmıştır. Ancak bu savaşin ilk perdesi olmuş ve ne pahasına olursa olsun Boğaz’ı geçmek düşüncesinden vazgeçilmemiştir.

18 Marttan sonra boğazın kara kuvvetlerinin çikartma desteği olmadan geçilemeyeceği anlaşilmıştır. İtilaf güçleri Türk savunmasını ve Türk askerini küçümsemiş, gerçek gücünü görememiştir. Denizdeki yenilginin ardından hızla çikartma için hazırlıklar başlamıştır. Bu kez amaç çikartma birlikleri tarafından tabyaların etkisiz hale getirilmesi, Boğaz’ın donanmanın geçişine açılmasıdır. Sonra da kara birlikleri ile birlikte donanma İstanbul’a ilerleyecek, Türklerin kalbi ele geçirilecekti.

25 Nisan sabahı çikartma başladı. Türk tarafında da bu harekat beklenmekteydi ve tedbir alınmıştı. Seddülbahir ve Kabatepe bölgelerine büyük kuvvetler çikartilmis, sahilde az sayıdaki Türk askeri bu kuvvetlere karşi koymaya çalismistir. Ancak Alman komutan Liman Von Sanders’in son anda Mustafa Kemal ve Türk komutanların yaptığı savunma tertibatını değiştirmesi Türk tarafının savunma stratejisini de değiştirmiştir. İlk hazırlıklarda düşman karaya çikarken hızla müdahale edilerek geri püskürtülmesi ve denize dökülmesi amaçlanmıştı. Sanders’in planında ise bu değişmiş, düşman karaya çiktiktan sonra karşi konulması gerektiği üzerinde durulmuştur. Sanders, daha sonra çok iyi tanıyacağı Türk askerine henüz güvenmemekte, düşmanın çikartma anında yapılacak saldırılarla geri çekilmeye zorlanacağına inanmamaktaydı.

İtilaf güçleri, sömürgelerden ve Avustralya-Yeni Zelanda (ANZAC) askerlerinden de faydalanarak çikartmayi gerçekleştirmiş ve Gelibolu’da tutunmayı başarmıştır. Ancak çok dar bir sahil şeridinde sıkışıp kalarak asıl hedeflere ulaşmayı asla başaramamıştır. İlk çikartmadan sonra ardı ardına taarruzlarla iç kısımlara ilerlemeye çalisan İtilaf kuvvetleri, Türk savunması karşisında çok küçük başarılarla yetinerek, hedeflerinin çok uzağında bir halde siperlerine çakilip kalmıştır. Türk tarafı verdiği büyük kayıplara rağmen savunmasını hiç bozmamış, kısa mesafelerle geri çekilmeler yapsa da yeni savunma hatları kurarak düşmanın daha fazla ilerlemesine engel olmuştur.

Mustafa Kemal’in askerlik dehası çikartma sırasında Osmanlı Devleti’ni ve İstanbul’u kurtarmış, verdiği emirlerle Gelibolu savunmasının çökmesini önlemistir. Birliklerini hızlı bir şekilde hareket ettiren, gerektiğinde Türk askerine ‘Ölmeyi!’ emreden büyük komutan, savaşin ve Türk milletinin kaderini değiştirmiştir.

İlk çikartmadan umduğu sonuçları alamayan İtilaf güçleri yeni bir harekat planlamıştır. Ağustos ayında Suvla koyuna yapılan ikinci çikartmayla on binlerce yeni askerle Türk savunması aşilmaya çalisilmistir. Yeni kuvvetlerle tekrar taarruz eden düşman, Türk siperlerini geçmeyi yine başaramamıştır. Büyük kayıplara sebep olan kanlı çatismalarin ardından savaş siperlere hapsolmuş, karşilıklı siper çatismalari ve lağım patlatmaları dışında önemli harekatlar yapılmamıştır.

Elindeki büyük kuvvetlere rağmen başarısız olan İtilaf güçleri komutanı Hamilton yeni kuvvetlerle tekrar saldırılırsa başarılı olacağını umut etmekteydi. Ancak Avrupa’daki İtilaf karargahı aynı görüşte olmamış, yeni kuvvetleri ‘Gelibolu Mezarlığı’na göndermemiştir. Hamilton’da görevi devretmek zorunda bırakılmıştır.

Uzun süren harekat sonucunda önemli bir başarı elde edilememesi çekilme yönünde görüşlerin ağırlık kazanmasını sağlamıştır. Kış aylarının da gelmesiyle Gelibolu’da tutunmanın zorluğu görülmüş, en az kayıpla Gelibolu’dan kaçış yolları aranmaya başlanmıştır.

Kasım ayında cepheye gelen Lord Kitchener, harekatın başarısının mümkün olmadığını görmüş ve çekilme yönünde görüş belirtmiştir. Aynı zamanda Fransız Genelkurmayı da çekilme hakkında cephedeki komutanlarından görüş istemiştir. Hatta cepheye 10 bin adet can yeleği göndererek çekilmenin ilk adımını Fransızlar atmıştır.

Sonuçta 20 Aralıkta Seddülbahir hariç cephe boşaltılmış, 9 Ocak’ta da Gelibolu’daki son İtilaf askerleri de çekilerek bu büyük harekat bir hezimetle sonuçlanmıştır. İngiliz ve Fransızlar için bu harekatın tek övünülecek tarafı çekilmede kayıp verilmemiş olmasıdır. İstanbul hayaliyle Çanakkale’ye dünyanın bir çok yerinden gelenler, sonunda Türk savunması karşisında çaresiz kalmış, Mustafa Kemal’in de dediği gibi ‘tam anlamıyla kaçmışlardır!’.

Türk ve dünya tarihi açısından çok önemli olan Çanakkale Cephesi savaşları ile ilgili kısa bir kaynakça verilerek ilgili olanların faydalanması amaçlanmıştır. Rahat ulaşilabilecek kaynaklardan oluşan bu liste, Çanakkale Savaşları ile ilgili kaynakların sadece bir bölümüdür. Türk tarihinin bu gurur tablosu ile ilgili merakı olan, bilgi sahibi olmak isteyenlerin her zaman ulaşabileceği ve doğru bilgiler alabileceği kaynakların bir bölümü listelenmiştir.


 

Çanakkale Savaşları Kaynakçası

 

AKAY, Oğuz (2006), Hedef Gelibolu, Truva Yayınları, İstanbul.

AKŞIT, İlhan (1973), Çanakkale Savaşları Harp Sahaları ve Abideleri, Fatih Yayınları, İstanbul.

ARTUÇ, İbrahim (2004), 1915 Çanakkale Savaşi, Kastaş Yayınları, İstanbul.

ALBAYRAK, Muzaffer (2006), Çanakkale Savaşları, Yeditepe Yayınları, İstanbul.

ALBAYRAK, Muzaffer (2005), Osmanlı Belgelerinde Çanakkale Muharebeleri, Başbakanlık Basımevi, Ankara, 2 Cilt.

ALTINTAŞ, Ahmet (1997), Belgelerle Çanakkale Savaşları, ÇOMÜ Yayınları, Çanakkale

APUHAN, Recep Şükrü (2006), Çanakkale Geçilmez, Timaş Yayınları, İstanbul.

ARIKAN, İbrahim (2007), Harp Hatıralarım, Bir Mehmetçiğin Çanakkale-Galiçya-Filistin Cephesi Anıları, Timaş Yayınları, İstanbul.

ATACANLI, Sermet (2005), Atatürk Ve Çanakkale’nin Komutanları, MB Yayınları, İstanbul.

ATATÜRK, Mustafa Kemal (1990), Anafartalar Muharebatı’na Ait Tarihçe, Haz. Uluğ İğdemir, TTK Yayınları, Ankara.

ATATÜRK, Mustafa Kemal (1990), Arıburnu Muharebeleri Raporu, Haz. Uluğ İğdemir, TTK Yayınları, Ankara.

AVCI, Halil Ersin (2007), Çanakkale Ruhu, Metropol Yayınları, İstanbul.

BANOĞLU, N. Ahmet (2005), Türk Basınında Çanakkale Günleri, Kırmızı Beyaz Yayınları, İstanbul.

BARTLETT, Ellis Ashmead (2005), Çanakkale Gerçeği, Haz. M. Albayrak, Yeditepe Yayınları, İstanbul.

BAYRAK, M. Orhan (2005), Çanakkale Savaşları, Birharf Yayınları, İstanbul.

BİLGİN, İsmail (2006), Çanakkale Destanı, Timaş Yayınları, İstanbul.

ÇOLAK, İsmail (2006), Çanakkale’nin Kahraman Mekteplileri, Lamure Yayınları, İstanbul.

ERİCKSON, Edward J. (2003), Size Ölmeyi Emrediyorum, Birinci Dünya Savaşi’nda Osmanlı Ordusu, Çev. Tanju Akad, Kitap Yayınları, İstanbul.

GÖRGÜLÜ, İsmet (1988), Atatürk’ün Muharebe Emir ve Raporları, Çanakkale, Harp Akademileri Yayınları, İstanbul.

GÖRGÜLÜ, İsmet (1995), Çanakkale Zaferi Ve Atatürk, Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara.

GÖRGÜLÜ, İsmet (1993), On Yıllık Harbin Kadrosu, 1912-1922, Balkan, Birinci Dünya ve İstiklâl Harbi, TTK Yayınları, Ankara.

GÖZE, Ergun (2006), Çanakkale’de Kumandanlar Savaşi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.

GUHR, Hans (2007), Türklerle Omuz Omuza, Çev. Eşref Özbilen, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.

GÜNESEN, Fikret (1986), Çanakkale Savaşları, Kastaş Yayınları, İstanbul.

GÜNESEN, Fikret (2006), Size Ölmeyi Emrediyorum, Atatürk ve Çanakkale, İleri Yayınları, İstanbul.

GÜRALP, Şerif (2003), Çanakkale Cephesi’nden Filistin’e, Güncel Yayınları, İstanbul.

GÜZEL, Abdurrahman (1996), Avustralya Resmi Tarihinde Gelibolu, Çanakkale, ÇOMÜ Yayınları, Çanakkale.

HAMİLTON, Ian (1972), Gelibolu Günlüğü, Çev. Osman Öndes, Hürriyet Yayınları, İstanbul.

HERBERT, Aubrey-Henry MORGENTHAU (2005), Devler Ülkesinde Devler Savaşi Çanakkale, Çev. Seyfi Yaz, Ataç Yayınları, İstanbul.

HERSİNG, Otto (Çanakkale Denizaltı Savaşi, Çev. Bülent Erdemoğlu, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.

İĞDEMİR, Uluğ (1985), Atatürk Ve Anzaklar, TTK Yayınları, Ankara.

KARAL, Enver Ziya (1996), Osmanlı Tarihi, Cilt 9, İkinci Meşrutiyet ve Birinci Dünya Savaşi (1908-1918), TTK Yayınları, Ankara.

KARCI, Erol (2008), Osmanlı Genelkurmayı’na Göre Çanakkale Savaşları’nın Resmi Tarihi, Fark Yayınları, Ankara.

MACLEOD, Jenny (2005), Gelibolu’nun Öteki Yüzü, Çev. Sinem Hocaoğlu, Güncel Yayınları, İstanbul.

MUSTAFA, Münim (2002), Cepheden Cepheye Çanakkale ve Kanal Seferi Hatıraları, Haz. Metin Martı, Arma Yayınları, İstanbul.

MÜHLMAN, Carl (2004), Çanakkale Savaşi-Bir Alman Subayının Anıları, Çev. Sedat Umran, Timaş Yayınları, İstanbul.

NAZMİ BEY, Bnb. (2004), Çanakkale Deniz Savaşi Günlüğü, 1914-1922, Haz. Ahmet Esenkaya, Çanakkale Deniz Komutanlığı Yayınları, İstanbul.

OGLANDER, C.F. Aspinall (2005), Büyük Harbin Tarihi, Çanakkale/Gelibolu Askeri Harekâtı, Haz. Metin Martı, Arma Yayınları, İstanbul, 2 Cilt.

ORAL, Haluk (2007), Arıburnu 1915, İş Bankası Yayınları, İstanbul.

ÖNDER, Cahit (1981), Yaşayan Çanakkaleli Muharipler, Çanakkale Seramik Yayınları, İstanbul.

ÖZAKMAN, Turgut (2008), Diriliş-Çanakkale 1915, Bilgi Yayınevi, Ankara.

ROUX, Charles F. (2007), Bir Fransız Subayın Günlüğünden Çanakkale Savaşları2nın Perde Arkası, Çanakkale’de Ne Oldu?, Haz. Burhan Sayılır, Phoenix Yayınları, Ankara.

SANDERS, Liman Von (2006), Türkiye’de Beş Sene, Askeri Tarih Encümeninin Cevaplarıyla, Çev. Osmanlı Genel Kurmayı Askeri Tarih Encümeni Tercüme Heyeti, Haz. Muzaffer Albayrak, Yeditepe Yayınları, İstanbul.

SARAÇOĞLU, A. Cemaleddin (2007), Çanakkale Zaferi-18 Mart 1915-Düşman Geliyor Top Başina, Yeditepe Yayınları, İstanbul.

SAYILIR, Burhan (2003), Çanakkale Ümitler, Yanılgılar, Gerçekler, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara.

SAYILIR, Burhan (2006), Türk Kurmay Subaylarının Gözüyle Çanakkale Savaşi, Salyangoz Yayınları, İstanbul.

STEEL, Nigel-Peter HART (2005), Gelibolu, Yenilginin Destanı, Çev. Mehmet Harmancı, Epsilon Yayınları, İstanbul.

SUNATA, İ. Hakkı (2003), Gelibolu’dan Kafkaslara Birinci Dünya Savaşi Anılarım, Kültür Yayınları, İstanbul.

ŞANLITOP, Gazanfer (2006), Çanakkale Geçilemedi, Yüzbaşi Mehmet Hilmi, Goa Yayınları, İstanbul.

THOMAZİ, A. (1997), Çanakkale Deniz Savaşi, Çev. Hüseyin Işik, Genelkurmay Basımevi, Ankara.

TUNÇOKU, A. Mete (2005), Anzakların Kaleminden Mehmetçik, TBMM Kültür Sanat Ve Yayın Kurulu Yayınları, Ankara.

TUNÇOKU, A. Mete (2002), Çanakkale 1915-Buzdağının Altı, TTK Yayınları, Ankara.

ÜNAYDIN, Ruşen Eşref (2007), Mustafa Kemal Çanakkale’yi Anlatıyor, Haz. Muzaffer Albayrak, Karma Yayınları, İstanbul.

ÜNAYDIN, Ruşen Eşref (1990), Çanakkale’de Savaşanlar Dediler ki, Haz. Uluğ İğdemir, TTK Yayınları, Ankara.

VEDEL, Emil (2006), Çanakkale’de Bahriyelilerimiz, Çev. A. Lütfullah, Sad. Ahmet Esenkaya, Çanakkale Deniz Müzesi Komutanlığı Yayınları, Ankara.

YILDIZ, Cemalettin (2006), Çanakkale-Arıburun Kahramanları, Emre Basımevi, İzmir.

YILDIZ, Cemalettin (2005), Çanakkale-Seddülbahir Kahramanları, Emre Basımevi, İzmir.

YILMAZER, Bülent (2005), Çanakkale Hava Savaşları, Mönch Türkiye Yayınları, Ankara.

YILMAZER, Tuncay (2005), Alçıtepe’den Anafartalar’a Çanakkale Kara Muharebeleri, Yeditepe Yayınları, İstanbul.

“1. dünya savaşı’nda çanakkale cephesi ve çanakkale savaşları kaynakçası” için 26 yorum

  1. bu site performans ödewimi yapmamda cok cok yardımcı oldu sıte mukemmle bı sıte odewım sayesınde ve sızın sayenızde bılgılendım

  2. gerçekten çok teşekkür ederim çok yardımcı oldunuz inşallah sosyal bilgiler performans ödevinden iyi puan alırım. Ayrıca gerçek portal sitesini herkese tavsiye ediyorum.

  3. çoooooooooooooooookkk teşekkür ederim çooook işime yardı teşekkürler :) :) :) :) :) :)

    1. çanakkale cephesi, kafkas cephesi ,suriye,filistin cephesi ,kafkasya cephesi,sina ve filistin cephesi bu kadar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.