Abbasi Dönemi Edebiyat Faaliyetleri

Abbasiler devri, Arap dili ve edebiyatı alanlarındeki çalışmalar bakımından çok verimli geçmiştir. Önceleri Kur’ân-ı Kerim ve hadisin inceliklerini anlatmak gayesiyle başlayan filolojik ve edebi araştırmalar, zamanla müstakil birer ilm dalı halini almış, çeşitli dilciler Arap kabileleri arasında dolaşarak Arap edebiyatına esas teşkil edecek malzemeyi toplayıp tespit etmeye başlamışlardı. Bu çalışmarı ve sonuçları şiir, şiir nevileri, kompozisyon ve hikaye türü, sözlük çalışmaları, dil edipler, antoloji yazarları ve tabakat kitapları ile ilgili çalışmalar şeklinde ele almak mümkündür. Gerek Kur’ân ve hadislerdeki bazı kelimeleri anlamak, gerekse bunların gramer ve sentakslarını kavramak için önemli bir kaynak olan şiir, konu ve şekil bakımından Cahiliye ve Emevi devri şiirinden farklı olmamak ve hatta büyük ölçüde ona dayanmakla birlikte özellikle edebi sanatlar bakımından büyük bir gelişme göstermiştir. Diğer taraftan şiirle ilgili çalışmaların bir uzantısı olarak, eski şairlerin divan ve şiirleri bir araya toplanarak antolojiler meydana getirilmiştir. Asmaî’nin el-Asma’iyyât, Mufaddal ed-Dabbî’nin el-Mufaddaliyyât, İbn Sellâm el-Cumahî’nin Tabakatü fühûli’ş-şu ‘ara’ bu eserlerden bazılarıdır[1].

 İslami ilimlerin temelini oluşturan Kur’an ve hadisle ilgili çalışmalara bağlı olarak sözlük çalışmalırıda bu devirde başlamıştır. Önceleri, muhtelif konulara ve çeşitli eşyaya dair, rastgele toplanan ve açıklanan kelimeler ilk defa Halîl b. Ahmed el-Ferâhidî tarafından Kitâbü’l-Ayn adlı eserde belli bir sistem içinde bir araya getirildi. Dil bilimci Halîl ve Ahmed şiirdeki ahengi ve farklı vezin türlerini bularak aruz vezninin öncüsü olmuştur. Arap gramerinin babası Sibeveyh’tir. Arapça imla kurallarını ilk defa ortaya koymuştur. Ansiklopedik çalışma yapan El-Müberred yazdığı ‘’El-Kitabü’l Kâmil (Mükemmel Kitap)’’ adlı eseriyle şiir, tarih, gelenek, günlük hayat gibi her alanda bilgi vermektedir. Bir başka dil bilimci El-Ferra halife Me’mun’un dikkatini çekmiş ve çocuklarına özel hoca olarak görevlendirmişti. Abbasilerin, ilk şairi Mut’i b. İyas’tır. El Ahnef Harun Reşid zamanında saray şairi olmuştu[2].


Abbasi döneminde dil ve edebiyat alanında yapılan çalışmaların ve eserlerin başlıcaları bunlardır. Bunların haricinde bu alanda sayısız çalışmalar yapılmışsa da  bu eserler ve bu çalışmalar dönemin karakteristik özelliğini yansıtmak bakımından diğer çalışmaların önüne çıkmıştır.



[1]Hakkı Dursun Yıldız,”Abbasiler” madd.,  Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt-1,  Güzel  Sanatlar Matbaası, İstanbul 1988, s. 40.

[2]Hasan Karaköse, Ortaçağ Tarihi ve Uygarlığı , Nobel Yayın Dağıtım, Ankara 2002, s. 140-141.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.